سلطان محمد ميرزا قاجار
79
سفرنامه سيف الدوله ( معروف به سفرنامه مكه ) ( فارسى )
اوضاع اجتماعى خلاصه [ در ] شهر تفليس هرشب [ 40 آ ] در كوچهها و دكانها و عمارات رو به كوچه چراغهاى زياد تا نصف شب روشن است . خاصه ميدان روبهروى خانهء جانشين و بيوتات دولتى از روشنايى مثل روز است . مرد و زن پياده و با كالسكه مشغول تفرج و تماشا و دادوستدند . در همهء ميخانهها ساز و موزيك مىزنند و مردم بسيار مشغول كار خودند . حمامها و قحبهخانهها هم باز و در كار است . عالمى است سواى عالم ما . جز پرهيز و خداپرستى هرچه تصور شود موجود است . خداوند حفظ كند مسافرين ملت اسلام را در اين ولايات از شر شيطان و سركشى نفس اماره . وضع نظام از لشكر و قشون روس در شهر به قدر ضرورت و محافظت هستند . سالدات و سواره و توپخانه زياد در سربازخانههاى خارج شهر كه [ از ] جاهاى بسيار با صفاى معتبر است به سر مىبرند . زياده از اندازهء ضرورت از قشون آنها داخل شهر نمىشوند . كارخانههاى [ 40 ب ] كالسكهسازى و استادهاى خوب دارد . مثل كالسكههاى خوبى كه از پطر « 11 » مىآيد در اين شهر ساخته مىشود . زنهاى گرجى در صنعت گلابتون و ابريشمدوزى مشهورند . در دامنهء كوه از قديم ، اين شهر قلعه [ اى ] از سنگ داشته است . حال خراب است . پلهاى سنگى و چوبى متعدد محكم بهجهت عبور مردم در اين آبادى بر رود كر بسته شده است . آنجا هم از كر ، شاهماهى صيد مىكنند ولى بزرگ نيست . حركت از تفليس روز جمعهء بيستم شوال از تفليس حركت كرده ، روانه شديم . امس كتر از تفليس الى پستخانهء امس كتر بيست ورست [ است ] . خارج آبادى شهر
--> ( 11 ) . مقصود پترزبورگ يا پتروگراد است كه اكنون لنينگراد مىگويند .